Wat is vortex?

Vortex is de wervelwind die een overvliegend vliegtuig kan veroorzaken. Tijdens de vlucht kan wervelende lucht vanaf de vleugels loslaten en naar beneden worden gevoerd. Vlakbij woningen kunnen deze tipwervels leiden tot verschillen in de luchtdruk. Is er een sterke onderdruk? Dan kan de tipwervel dakpannen van het dak zuigen. Ook aan bomen of andere objecten wordt soms schade gemeld. 

Vortex kan optreden als vliegtuigen opstijgen van of landen op MAA. Dan vliegen ze namelijk laag over het gebied, waardoor de tipwervels sneller schade veroorzaken.
 

Vortex rond MAA

Rond luchthaven MAA komt vortexschade regelmatig voor. Aan woningen in Geverik, Beek en Meerssen is schade gemeld. Gezien de invloed van vortex op het leven van omwonenden, wil het Omgevingsfonds MAA graag bijdragen om schade te compenseren of voorkomen. Om dit te kunnen doen is meer informatie nodig. 

We werken daarom samen met Actiflow, een ingenieursbureau dat gespecialiseerd is in onderzoek en analyse van luchtstromen. 
 

Waarom is onderzoek nodig?

Wereldwijd is nog maar weinig onderzoek naar vortex gedaan. In de literatuur is één onderzoek bekend, waarin op één dak metingen zijn uitgevoerd. Dit onderzoek uit 1994 is beperkt in omvang, zeer specifiek voor die meetlocatie en gedateerd. We kunnen de resultaten dus niet zomaar gebruiken voor woningen rond MAA. Maar het laat wel zien hoe Actiflow de metingen kan uitvoeren.

Het onderzoek rond MAA moet ons meer inzicht geven in de belasting op verschillende daktypen en verschillende plekken én in de bouwkundige maatregelen. Zo willen we onafhankelijk laten vaststellen:

• Dat overvliegende vliegtuigen zorgen voor tipwervels en daarmee luchtdrukverschillen op de daken van woningen rond MAA
• Tot welke drukken dit kan leiden
• En, als dat kan, welke typen vliegtuig hiervoor verantwoordelijk zijn

Resultaten van eerdere proef

Eerder hebben de luchthaven MAA, de gemeente Beek en de provincie Limburg een proef rond vortex uitgevoerd. Voor de proef zijn bij 24 woningen rond MAA dakpannen dambordsgewijs verankerd. De luchthaven heeft ons over de uitkomsten bijgepraat. Daaruit concluderen we wat we ook van omwonenden terughoren: er is meer maatwerk nodig. Om meer inzicht te krijgen in wat er precies nodig is, voeren we dit onderzoek uit. 
 

Wat voor onderzoek vindt er plaats?

Het onderzoek bestaat uit luchtdrukmetingen op daken van woningen rond MAA. Daarnaast is Actiflow bezig met het maken van een windberekening. Het is belangrijk om windrichtingen en -snelheden rond MAA in kaart te brengen, want vortex drijft waarschijnlijk het liefst met de wind mee. Deze gegevens worden later aan elkaar gekoppeld. 
 

Waar vindt het onderzoek plaats?

Voor de luchtdrukmetingen heeft Actiflow vier meetgebieden rond MAA bepaald. Binnen ieder gebied worden op één woning metingen uitgevoerd. Er is bewust gekozen voor drie woningen onder het glijpad van MAA en één woning daar vlakbij: zo kan Actiflow een verband zoeken tussen de druk die optreedt en de afstand tot het glijpad. Dat glijpad is de route die een vliegtuig aflegt als het MAA in landing benadert. Daarom zijn de meetlocaties verspreid over Geverik, Beek en Neerbeek.

De meetlocaties liggen allemaal aan de noordkant van MAA. Maar de resultaten zijn ook geldig voor woningen aan de zuidkant. Er wordt gemeten op woningen waarvan de daken (deels) vrij zijn van bijvoorbeeld zonnepanelen, dakkapellen of dakramen, zodat de installatie goed te bevestigen is. En er staan geen hogere gebouwen of bomen in de buurt die de tipwervel kunnen beïnvloeden. Zo kan Actiflow het drukverschil door tipwervels ongestoord meten.

Hoe wordt er gemeten?

De meetopstelling bestaat uit ca. 15 drukmeetpunten. Die worden, verspreid over het dak, op metalen profielen bevestigd. De drukmeetpunten zijn verbonden met een meetkast die de exacte druk bepaalt. Alle meetgegevens worden opgeslagen in een logger en automatisch doorgegeven aan Actiflow, dat de gegevens verzamelt en analyseert.  

Voor de installatie werkt Actiflow samen met Repon Dakbedekkingen. 
 

Wanneer wordt het onderzoek uitgevoerd?

De metingen worden uitgevoerd in de zomer. Dan wordt namelijk de meeste vortexschade gemeld. Actiflow gaat uit van een meetperiode van juni tot (ongeveer) oktober 2025. In die periode verwacht het ingenieursbureau genoeg tipwervels en drukschommelingen te kunnen meten.
 

Hoe gaat het verder?

De metingen vertellen ons welke onderdruk vliegtuigen veroorzaken op daken rond MAA. Uit de windberekening blijkt wat de normale windbelasting per dak is. Door deze gegevens te combineren, kan Actiflow een ‘effectief invloedsgebied’ bepalen. Ofwel: waar kan vortex voorkomen? We hopen dat het onderzoek ook laat zien welke vliegtuigtypes de meeste belasting veroorzaken.

De resultaten van het onderzoek verwachten we rond het einde van 2025. Daarna kunnen we bepalen welke maatregelen nodig en haalbaar zijn. Een klankbordgroep van omwonenden en ervaringsdeskundigen kijkt en denkt met ons mee. 

Met dank aan Reinier Maas, senior technisch expert en operationeel directeur bij Actiflow.